Sáng ngày 24/8/2026, Trường Đại học Phú Yên đã có buổi làm việc với UBND xã Ô Loan, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Đắk Lắk và Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Hòn Yến nhằm trao đổi, thống nhất các nội dung phối hợp trong phát triển du lịch cộng đồng, bảo tồn hệ sinh thái rặng san hô Hòn Yến và phát huy các giá trị văn hóa đặc trưng của cộng đồng làng biển.

Quang cảnh buổi làm việc

Buổi làm việc do TS. Chu Mạnh Trinh – giảng viên Khoa Sinh - Nông nghiệp - Môi trường Trường đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), chuyên gia về môi trường và du lịch cộng đồng chủ trì. Về phía đại biểu tỉnh có bà Nguyễn Thị Hồng Thái – Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Đắk Lắk, Trưởng Ban đại diện dự án; ông Ngô Thành Hiệp – Phó Chủ tịch UBND xã Ô Loan; bà Nguyễn Thị Phấn – Giám đốc Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Hòn Yến. Về phía Trường Đại học Phú Yên có PGS.TS. Nguyễn Văn Thưởng – Đảng uỷ viên, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, cùng đại diện Phòng Đào tạo, Phòng Quản lý Khoa học, Phòng Hành chính – Quản trị, Khoa Xã hội và Nhân văn và các giảng viên thuộc các bộ môn Lịch sử - Địa lý, Du lịch.

Gắn bảo tồn hệ sinh thái với phát triển sinh kế cộng đồng

Tại buổi làm việc, các đại biểu tập trung trao đổi về giá trị của Hòn Yến – khu vực có giá trị địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học biển và hệ sinh thái rặng san hô phong phú, đồng thời chứa đựng nhiều tri thức và giá trị văn hóa gắn với đời sống của cộng đồng cư dân ven biển.

Theo nội dung trao đổi tại buổi làm việc, dự án bảo tồn rặng san hô Hòn Yến đã triển khai qua hai pha và hiện đang chuyển sang Pha 3 mang tên "Thúc đẩy quản lý bảo tồn rạn san hô gắn với du lịch cộng đồng và phát huy giá trị văn hóa làng biển" do UNDP tài trợ, với định hướng trọng tâm là kết nối công tác bảo tồn sinh thái với phát triển du lịch cộng đồng và phát huy văn hóa làng biển. Dự án đã hoàn thành cơ bản khoảng 70–80% khối lượng công việc và đang tiếp tục triển khai các nội dung còn lại.

TS. Chu Mạnh Trinh – giảng viên Khoa Sinh - Nông nghiệp - Môi trường Trường đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), chuyên gia về môi trường và du lịch cộng đồng

Chia sẻ về phương pháp tiếp cận, TS. Chu Mạnh Trinh nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy bảo tồn thuần túy sang cách tiếp cận “sinh thái nhân văn”, trong đó con người và sinh kế của cộng đồng phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình bảo tồn.

Từ kinh nghiệm thực tiễn trong công tác bảo tồn biển, ông cho rằng nếu chỉ quan tâm đến bảo vệ san hô, nguồn lợi thủy sản mà chưa giải quyết được nhu cầu sinh kế của người dân thì công tác bảo tồn khó có thể duy trì bền vững. Khi cộng đồng trực tiếp tham gia bảo vệ tài nguyên, đồng thời được hưởng lợi từ những giá trị mà hệ sinh thái mang lại, bảo tồn có thể trở thành nền tảng tạo dựng sinh kế mới thông qua du lịch cộng đồng.

Một trong những định hướng được chia sẻ tại buổi làm việc là mô hình “đại học không giảng đường”, trong đó làng quê, đời sống và tri thức bản địa trở thành không gian học tập thực tế của sinh viên. Những kinh nghiệm của ngư dân về biển, nghề truyền thống, đời sống cộng đồng được xem là nguồn tri thức bổ trợ quan trọng cho kiến thức hàn lâm trong nhà trường.

Theo cách tiếp cận này, người dân địa phương không chỉ là đối tượng tham gia hoạt động du lịch mà còn có thể trở thành “người thầy” truyền đạt tri thức thực tế cho sinh viên; giảng viên và chuyên gia giữ vai trò đồng hành, quan sát, điều phối và hỗ trợ về phương pháp.

Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Hòn Yến: lấy bảo tồn làm nền tảng phát triển

Tại buổi làm việc, đại diện Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Hòn Yến đã chia sẻ quá trình hình thành, hoạt động và định hướng phát triển của mô hình du lịch cộng đồng tại địa phương.

Hợp tác xã được thành lập ngày 30/5/2024, ban đầu có 12 thành viên và đến nay đã phát triển lên 53 thành viên, trong đó phần lớn là ngư dân địa phương. Sự hình thành của Hợp tác xã xuất phát từ yêu cầu giải quyết tình trạng rác thải nhựa và những tác động đến hệ sinh thái rặng san hô tại Hòn Yến.

Hiện Hợp tác xã tham gia quản lý, bảo vệ khu vực rặng san hô rộng khoảng 17 ha, phối hợp với các lực lượng chức năng trong công tác tuần tra, ngăn chặn các hành vi khai thác thủy sản mang tính hủy diệt; đồng thời tuyên truyền, nhắc nhở du khách bảo vệ san hô và giữ gìn vệ sinh môi trường.

Hoạt động của Hợp tác xã được triển khai trên ba trụ cột: bảo tồn, dân sinh và văn hóa.

Trong đó, công tác bảo tồn được xác định là nền tảng. Hoạt động du lịch được phát triển theo hướng tạo thêm sinh kế cho người dân, nhất là trong những thời điểm ngư dân không thể ra khơi; đồng thời góp phần gìn giữ và giới thiệu các giá trị văn hóa đặc trưng của làng chài như nghề làm nước mắm truyền thống, nghề đan lưới, nghề nhặt lông yến và các giá trị văn hóa tâm linh, lễ hội của cộng đồng.

Hợp tác xã hiện có bốn nhóm sản phẩm du lịch chính gồm: chèo thúng ngắm san hô; trải nghiệm đời sống làng chài; ẩm thực làng chài và homestay cộng đồng. Đáng chú ý, Hợp tác xã thực hiện cơ chế chia sẻ lợi ích, trong đó trích một phần doanh thu từ hoạt động du lịch để tái đầu tư cho Quỹ bảo vệ rặng san hô.

Ba nguyên tắc được Hợp tác xã xác định trong hoạt động gồm: du lịch có trách nhiệm – không rác thải nhựa – lấy sự hài lòng của du khách và sự bình yên của làng chài làm thước đo chất lượng.

Trường Đại học Phú Yên định hướng đưa sinh viên đến gần hơn với thực tiễn

Trao đổi tại buổi làm việc, PGS.TS. Nguyễn Văn Thưởng – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Phú Yên khẳng định Nhà trường đã đồng hành với các hoạt động của dự án từ Pha 1 và Pha 2, đồng thời đánh giá Hòn Yến là một di sản có giá trị lớn về tự nhiên và văn hóa.

PGS.TS. Nguyễn Văn Thưởng – Đảng uỷ viên, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Phú Yên

Theo PGS.TS. Nguyễn Văn Thưởng, việc đưa sinh viên tiếp cận thực tế tại cộng đồng có ý nghĩa quan trọng trong đào tạo, đặc biệt đối với sinh viên các ngành liên quan đến du lịch, lịch sử, địa lý và khoa học xã hội. Qua thực tế, sinh viên không chỉ được củng cố kiến thức chuyên môn mà còn hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa bảo tồn di sản, sinh kế cộng đồng và phát triển du lịch bền vững. Ông nhấn mạnh, định hướng lâu dài là giúp sinh viên hiểu đúng bản chất của du lịch cộng đồng, trong đó người dân địa phương phải là chủ thể của hoạt động du lịch và trực tiếp tham gia bảo vệ, giới thiệu những giá trị của chính quê hương mình.

“Mục đích của chúng ta là sinh viên giúp kết nối với bà con, hướng dẫn làm sao để mỗi người dân đều có thể làm du lịch ngay tại nhà mình”, PGS.TS. Nguyễn Văn Thưởng chia sẻ.

Đồng thời, ông cho rằng việc bảo tồn di sản cần gắn chặt với cộng đồng, bởi người dân bản địa là những người trực tiếp sinh sống trong không gian di sản và có vai trò quyết định đối với việc gìn giữ những giá trị ấy trong lâu dài.

Thống nhất chương trình trải nghiệm thực tế cho sinh viên

Một nội dung quan trọng được các bên trao đổi và thống nhất tại buổi làm việc là tổ chức hoạt động trải nghiệm thực tế cho sinh viên tại Hòn Yến trong các ngày 25–26/8/2026.

Theo phương án được thống nhất, sáng ngày 25/8, sinh viên sẽ tập trung tại Nhà điều hành Hòn Yến, nghe giới thiệu khái quát về thắng cảnh và rặng san hô Hòn Yến, sau đó chia nhóm tham gia các hoạt động trải nghiệm như chèo thuyền thúng ngắm san hô, tìm hiểu nghề đan lưới truyền thống, quy trình làm nước mắm cổ truyền và tham quan Lăng Ông Nam Hải, qua đó tìm hiểu thêm về đời sống và văn hóa tâm linh của cộng đồng làng chài.

Điểm đáng chú ý của chương trình là người dân địa phương sẽ trực tiếp hướng dẫn các kỹ năng và chia sẻ tri thức bản địa với sinh viên. Giảng viên, chuyên gia của Nhà trường và chương trình sẽ tập trung quan sát, ghi nhận, đánh giá mức độ phù hợp của nội dung trải nghiệm, phương pháp truyền đạt của cộng đồng và các yêu cầu về an toàn, môi trường.

Chiều ngày 25/8, giảng viên Nhà trường và chuyên gia sẽ tiếp tục làm việc chuyên sâu với UBND xã và Hợp tác xã để tổng hợp, trao đổi chuyên môn. Sáng ngày 26/8, các bên dự kiến tổ chức chương trình tổng kết, đánh giá và bế mạc.

Hướng tới hợp tác lâu dài giữa Nhà trường và cộng đồng

Từ những nội dung trao đổi, các bên thống nhất quan điểm cần từng bước xây dựng cơ chế phối hợp lâu dài, trong đó Trường Đại học Phú Yên phát huy thế mạnh về đào tạo, nghiên cứu khoa học, ngoại ngữ và chuyên môn du lịch, còn địa phương và cộng đồng phát huy nguồn lực thực tiễn, tri thức bản địa và không gian trải nghiệm.

PGS.TS. Nguyễn Văn Thưởng đề xuất, sau đợt thực nghiệm, Trường Đại học Phú Yên, UBND xã Ô Loan và Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Hòn Yến có thể tổ chức một buổi tọa đàm để đánh giá kết quả và tiến tới ký kết thỏa thuận hợp tác chính thức. Đây sẽ là cơ sở để Nhà trường có thể đưa sinh viên về thực tập thường xuyên, đồng thời phối hợp hỗ trợ địa phương trong đào tạo nhân lực, ngoại ngữ, kỹ năng đón tiếp khách và phát triển du lịch cộng đồng.

Định hướng hợp tác cũng hướng tới việc xây dựng các chuyên đề bồi dưỡng cho cộng đồng về bảo tồn, kỹ năng đón tiếp khách, làm việc nhóm, thuyết trình, ứng dụng công nghệ và xây dựng bản đồ tài sản cộng đồng, góp phần nâng cao năng lực tự tổ chức và phát triển du lịch của người dân địa phương.

Hoạt động làm việc giữa Trường Đại học Phú Yên với Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Đắk Lắk, UBND xã Ô Loan và Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Hòn Yến thể hiện định hướng của Nhà trường trong việc gắn đào tạo với thực tiễn, nghiên cứu khoa học với nhu cầu phát triển địa phương và đưa tri thức đại học đến gần hơn với cộng đồng.

Thông qua việc kết nối giữa nhà trường – chính quyền – cộng đồng – người dân, những giá trị tự nhiên, văn hóa và tri thức bản địa của Hòn Yến được kỳ vọng sẽ tiếp tục được bảo tồn, phát huy theo hướng bền vững; đồng thời tạo thêm không gian học tập thực tế, sinh động cho sinh viên Trường Đại học Phú Yên.

P.QLCL-TT&CTSV tổng hợp.